سونیتا سراب پور - «در برنامه پنجم توسعه شاخص مشخصی برای آی تی در نظر گرفته نشده است، رویکرد اصلی در آی سی تی در برنامه سوم توسعه اتفاق افتاده است و برنامه چهارم و پنجم از این نظر عقب تر از برنامه سوم است، بسیاری از احکام اجرا نشده برنامه چهارم در برنامه پنجم رها شده است، در این برنامه تنها دولت مورد خطاب قرار گرفته است و...»
این اظهارات ارزیابی برخی کارشناسان و فعالان حوزه آی سی تی است، که پیش نویس برنامه پنجم را دیده اند؛ برنامه ای که به گفته آنها نه تنها آی سی تی و مخصوصا آی تی در آن جایی ندارد، بلکه برنامه ای نیز برای جبران عقب افتادگی های برنامه چهارم در آن دیده نمی شود. برنامه پنجم عقب تر از برنامه چهارم
گمان می رفت برخی شاخص ها که در برنامه چهارم به فراموشی سپرده شده و یا اهدافی که رسیدن به آن محقق نشده در برنامه پنجم جبران شود، اما با نگاهی به این برنامه کاملا مشخص می شود که آی تی در برنامه آینده توسعه نیز جایگاهی نخواهد داشت. به باور کارشناسان رویکردهای آی سی تی در برنامه پنجم توسعه، بیشتر سیاست های واسطه ای فناوری اطلاعات را دارا است و به رویکردهای راهبردی آن توجهی ندارد.
هم اکنون شاخص های برنامه پنجم توسعه در حوزه ict در کارگروهی در وزارت ارتباطات مشغول تدوین است و به احتمال زیاد بعد از آن به معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری ارائه می شود. هر چند فعلا این شاخص ها در مرحله پیش نویس قرار دارد و آنهایی که این پیش نویس را دیده اند می گویند که بر خلاف برنامه چهارم که روی خدمات تاکید داشت در برنامه جدید تاکید روی زیرساخت هایی چون امنیت، هاستینگ و مواردی از این دست است.
عباس پورخصالیان، کارشناس در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به پیش نویس برنامه پنجم توسعه می گوید: «برنامه چهارم در ادامه برنامه سوم تهیه شده بود که هر دو برنامه روی فناوری اطلاعات و ارتباطات به صورت سیستماتیک کار کرده بودند. در صورتی که در برنامه پنجم این سیستمی بودن برنامه به طور کلی زیر سوال است و در واقع می توان گفت که سیستمی بودن برنامه توسعه فناروی اطلاعات و ارتباطات عقب تر از برنامه چهارم است.»
به باور پورخصالیان، اجزای مختلف فناوری اطلاعات و ارتباطات در این برنامه به صورت پراکنده دیده شده اند و برای هیچ کدام از این اجزا به صورت مجزا برنامه ای در نظر گرفته نشده است که همین امر باعث می شود زمانی که دولت دهم بخواهد برنامه را اجرا کند دچار مشکل ناهمخوانی و عدم پیوند پایگاه داده های مختلف با یکدیگر شود.
احمد معتمدی، وزیر سابق وزارت ارتباطات و اطلاعات نیز با یک مقایسه بین برنامه های دوره های گذشته اظهار می کند که در دولت نهم نیز اهداف و چشم اندازهایی برای اجرای برنامه دیده شده که این برنامه ها بیشتر جنبه ظاهری داشته است چرا که اگر یک ارزیابی از برنامه چهارم داشته باشیم و آن را با وضعیت حال حاضر تطبیق بدهیم، خواهید دید که چقدر از اهداف برنامه چهارم عقب هستیم که این اتفاق و با شرایط حال، برای برنامه پنجم نیز رخ خواهد داد.
وی به عقب افتادگی عمیق در برنامه چهارم اشاره می کند و می افزاید: « در برنامه چهارم روی آی تی هدف گذاری شده بود و قرار بود که براساس برنامه سه میلیون پورت پرسرعت واگذار شود اما براساس آمار منتشر شده از سوی وزارتخانه، تنها 300 هزار پورت پرسرعت واگذار شده که با این شرایط و این عقب افتادگی باید گفت که برنامه پنجم توسعه نیز همین دیدگاه را دنبال می کند.» معتمدی بر این باور است که در حوزه آی تی هر چه کمتر توسعه ایجاد شود بهتر است، چرا که اگر قرار است برنامه یا طرحی با هدف کنترل اجرا شود، بهتر است که توسعه ای داده نشود.
وزیر سابق ارتباطات و فناوری اطلاعات در ادامه تصریح می کند که در برنامه گذشته علاوه بر افزایش پورت پرسرعت، افزایش استفاده از کاربردهای آی تی نیز در قالب طرح تکفا مطرح شد که با گذشت زمان این طرح به همراه بودجه اختصاص یافته به آن نیز برچیده شد. به اعتقاد وی اگر در برنامه پنجم توسعه نیز به این بخش توجه مورد نیاز نشان داده نشود می توان به این نتیجه رسید که همچنان همان دیدگاه قبلی روی تهیه این برنامه حاکم است، یعنی اهمیت ندادن به آی تی.
گسترش صنعت it در همه کشورهای پیشرو فناوری اطلاعات، مسوولان مربوطه را دچار حیرت کرده است به طوری که آنان را به سمت استفاده بیشتر از این ابزار توسعه سوق داده است، ولی در ایران با وجود علم استفاده از این ابزار توجه ویژه به آن فقط در نقل قول ها و در ظاهر دیده می شود.
محمود بیات، کارشناس آی تی و استاد دانشگاه در خصوص برنامه پنجم توسعه و جایگاه فناوری اطلاعات در آن می گوید: « متاسفانه باید اذعان کرد که مسوولان برنامه ریز کشور از این حوزه غافل مانده اند. در برنامه پنجم توسعه به این بخش توجه شده است، اما این جایگاه آن طور که باید، مناسب این ابزار توسعه نیست. عدم جایگاه ویژه فناوری اطلاعات در برنامه پنجم توسعه می تواند کشور ما را عقب مانده نگه دارد، به عبارتی عدم سیاست گذاری های کلان کشور در خصوص صنعت آی تی نقطه ضعف بزرگی است که امیدواریم به زودی مورد اصلاح مسوولان قرار گیرد.» نواقص برنامه
به باور بسیاری از کارشناسان یکی از مشکلات اصلی که در برنامه های توسعه ای کشور دیده می شود به تعیین شاخص های آن برمی گردد. در اکثر این برنامه ها از ابتدا یا شاخص ها را آنچنان سنگین و دست بالا می گیرند که در عمل امکان اجرای آن وجود ندارد یا به دلیل عدم هماهنگی بین ارگان های مختلف شاخص های تکراری و غیرضروری در برنامه پیش بینی می شود که در زمان اجرا کار را سخت تر می کند، اما گویا در برنامه پنجم همین اتفاق نیز نیفتاده است چراکه به گفته پورخصالیان، در این برنامه دولت زیر بار هیچ شاخصی نرفته است. این کارشناس با اشاره به شاخص های برنامه پنجم می افزاید: «آنچه که از پیش نویس این برنامه دیده می شود این است که دولت زیر بار هیچ شاخصی نرفته است تا حداقل عملکرد خود را شفاف کند که این یکی از نواقص اصلی برنامه پنجم توسعه است. در واقع زیر بار شاخص نرفتن به این معنی است که اگر ابهام در برنامه باشد به نفع دولت خواهد بود.» براساس اظهارات پورخصالیان علاوه بر نبود شاخص های مشخص در این برنامه خبری از جامعه اطلاعاتی هم در این برنامه نیست و این در حالی است که قرار است براساس این برنامه ایران جایگاه دوم فناوری در منطقه را کسب کند.
این کارشناس در ادامه می افزاید: « در این برنامه تنها شاخص ها یا نبود برنامه برای جامعه اطلاعاتی دارای ابهام نیستند؛ چرا که در جای جای این برنامه فقط گفته شده که دولت موظف است به عنوان مثال برای برنامه هایی در حوزه سلامت الکترونیک به جای اینکه بیان شود وزارت بهداشت موظف خواهد بود تنها دولت را خطاب قرار داده و با ارگان اصلی کاری نداشته است. این کار باعث می شود هیچ نهادی خودش را مسوول فرض نکند و مجلس نیز به عنوان یک قوه نظارت گر نمی داند که باید چه ارگانی را در صورت عقب افتادگی از برنامه مورد خطاب خود قرار دهد.»
معتمدی نیز در خصوص شاخص های برنامه پنجم می گوید: « دولت همان خطی را که دربودجه سالانه دنبال می کند در خصوص برنامه توسعه ای کشور نیز تعقیب می کند. پیوسته این اظهارات از سوی مقامات بلند پایه کشور مطرح می شود که هدف این است که برنامه توسعه ای کشور در جیب هر ایرانی جای بگیرد که این به این معنی است که کل بودجه را در اختیار دولت بگذاریم و کاری به آن نداشته باشیم. در برنامه توسعه ای کشور شعار شفاف سازی داده می شود، اما در اصل همه چیز غیرشفاف است. دولت سعی می کند شاخص ها را کوتاه تر و جزئیات را حذف کند که در پاره ای مواقع این کار خوب است، اما در اصل افزایش حذف این جزئیات نشان دهنده این است که دولت با این کار می خواهد هر کاری را که مایل است انجام دهد.»
بنابر اظهارات معتمدی هر چه بودجه و برنامه سالانه به سمت اختصار پیش برود یعنی همه چیز غیرشفاف تر خواهد شد و اختیارات دولت بیشتر. در این جا باید مجلس به میان آید و چارچوب ها و اهداف کلان برنامه ها را مشخص کند تا برنامه پنجم توسعه نیز به سرنوشت مبهم دچار نشود. پورخصالیان نیز بر این باور است که نهال فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور با همکاری شروع شد و این درحالی است که دولت نهم نه تنها این همکاری ها را بین نهادها افزایش نداد بلکه بین ارگان های مختلف خصوصی و دولتی نیز افتراق ایجاد کرد و نیاز است که در اینجا مجلس به طور همه جانبه وارد شود و با جلوگیری از حضور دولت در تمام بخش های آی سی تی به عملی شدن برنامه پنجم توسعه و جبران عقب افتادگی ها کمک کند.
در برنامه پنجم توسعه که هنوز به تصویب نهایی مجلس نرسیده است پیش بینی شده که ایران تا پایان مدت زمان اجرای کلی این برنامه جایگاه دوم فناوری در منطقه را کسب کند و بتواند طی چشم انداز بیست ساله مقام اول را از آن خود کند، اما به وضوح از طرح راهکارها و راهبردهای اجرایی آن در این برنامه خبری نیست. منبع : دنیای اقتصاد

منبع : Iran IT Analysis and News  تاریخ : 17   بهمن   1388  شاخه : فن آوری اطلاعات